Mountainleaders :
Sorry voor de hele hoop tekst die je gaat voorgeschoteld krijgen... Maar het is zeer belangrijke data die ieder die de bergen in gaat om te wandelen, te trekken of berg te beklimmen MOET weten. Veel leesgenot !

Introductie
U bent net toegekomen op uw vakantiebestemming in de bergen. Maar als u 's morgens opstaat, hebt u barstende hoofdpijn en voelt u zich misselijk. De kans is groot dat u kampt met hoogteziekte.
Steeds meer mensen brengen hun vakantie door in het hooggebergte, zoals de Himalaya (Azië), de Andes (Zuid-Amerika), de Rocky Mountains (Noord-Amerika), waarbij ze met het vliegtuig onmiddellijk landen op grote hoogte. Ook in vele ski-oorden brengen skiliften de wintersporters in een mum van tijd tot ver boven de 2500 m. Het lichaam krijgt daarbij zeer weinig tijd om zich aan de ijle lucht aan te passen.
De eerste uren van het verblijf op hoogte voelt men niets, maar tegen het einde van de dag voelt men zich futloos en moe. Velen schrijven dit toe aan de (lange) vermoeidende reis en kruipen daarom vroeg onder de dekens. Door de hoogte en de verandering van omgeving slaapt men echter de eerste nacht barslecht. De volgende ochtend staat men op met barstende hoofdpijn. Andere symptomen zijn misselijkheid, duizeligheid en soms lichtschuwheid en geïrriteerdheid.
Meestal blijven de symptomen mild, maar op zeer grote hoogte (boven 3500 m) kan de aandoening levensbedreigende vormen aannemen.
Een recente studie in Colorado Springs (VS) toont aan dat zowat een kwart van de 'laaglanders' bij aankomst tussen 1.900m en 2.900m geconfronteerd worden met hoogteziekte. Hoogteziekte wordt ook wel Acute Mountain Sickness of AMS genoemd .
Een studie in de Alpen leert ons, dat 10-25% last heeft op 3000m en dat dit percentage oploopt tot 50% bij 4500m.

Historiek
Een klein stukje uit de historie van de ontdekking van hoogteziekte
'En dan, terwijl men de Grote Hoofdpijnberg, de Kleine Hoofdpijnberg, het Rode Land, en de Koortshelling over trekt, worden de mannen koortsig, zij worden bleek, en zij krijgen aanvallen van hoofdpijn en braken; de ezels en het vee zijn alle in dezelfde conditie.' Citaat uit de Ch'ien Han Shu, Pan Ku, 32-92 C.E. Uit deze passage blijkt dat de Chinezen wisten dat het verblijf op hoogte klachten met zich meebrengt die we tegenwoordig onder 'hoogteziekte' rangschikken, tenminste waar het gaat over hoofdpijn, braken en bleekheid. De koorts kunnen we minder goed in dit verband plaatsen, al wordt in sommige verslagen over hoogteziekteperikelen wel van een lichte temperatuursverhoging gesproken.
Ongeveer 400 jaar later treffen we in de Chinese geschriften de eerste beschrijvingen aan van wat we nu longoedeem noemen, De boeddhistische monnik Fâ-hien, die met een metgezel een bergpas in het huidige Afghanistan oversteekt, beschrijft hoe deze metgezel ziek wordt: 'Hwuyking kon niet verder lopen. Een wit schuim kwam uit zijn mond, en hij zei tegen Fâ-hien: 'Ik kan niet langer leven. Jij moet hier onmiddellijk vandaan, anders gaan we allebei dood.' Met deze woorden stierf hij.'
In de achttiende eeuw wordt de samenstelling van lucht bekend, Priestley ontdekt de zuurstof. Lavoisier weet de aard en samenstelling van in- en uitgeademde lucht te achterhalen. In dezelfde tijd wordt in Frankrijk de luchtballon uitgevonden. Deze maakt het voor het eerst mogelijk de effecten van hoogte op mensen te bestuderen.
Pas tegen het einde van de achttiende eeuw beginnen mensen echter ook steeds hoger te klimmen. De schadelijke effecten daarvan worden steeds duidelijker en geleidelijk aan beter begrepen. De 'Golden Age of Exploration' breekt aan en nu wordt het menens in de bergen. Dat blijkt uit een citaat van Whymper, een van de beroemdste beklimmers van hoge bergtoppen: 'Ik lag op mijn rug, net als mijn metgezellen, geheel buiten gevecht gesteld, en niet tot de minste inspanning in staat. We wisten dat de vijand daar was, en dat we te maken hadden met onze eerste aanval van hoogteziekte. We hadden koorts, ernstige hoofdpijn, konden alleen ademhalen met wijd open mond en waren zeer kortademig. Dit. veroorzaakte een sterke dorst, die we niet konden lessen. we konden slechts kleine teugjes nemen. voor we een slok konden doorslikken werden we weer tot ademhalen gedwongen.'
'After every step we huddle over our axes, mouth agape, struggling for sufficient breath to keep our muscles going. I have the feeling I am about to burst apart. As we get higher, it becomes necessary to lie down to recover our breath. At a height of 8800 meters we can no longer keep on our feet while we rest. We crumpled to our knees, clutching our axes. Breathing becomes such a strenuous business that we scarcely have strength left to go on. Every ten or fifteen steps we collapse into the snow to rest, then crawl on again.' RUDOLF MESSNER, 1978, Mt Everest

Oorzaak
Het preciese ontstaansmechanisme van hoogteziekte is nog steeds niet doorgrond. Alhoewel men weet dat het verschijnsel uitgelokt wordt door een tekort aan zuurstof, kunnen de symptomen van de ziekte niet alleen daaraan toegeschreven worden . Wetenschappers vermoeden dat het tekort aan zuurstof een verandering in de waterhuishouding van het lichaam veroorzaakt , waardoor men vocht ophoudt. Een minimale toename van vocht in de hersenen kan bv. het ontstaan van hoofdpijn verklaren. De zwaarste vormen van hoogteziekte gaan ook gepaard met waterophoping in de longen (pulmonair oedeem of ook HAPE: High Altitude Pulmonary Edema) en/of in de hersenen (cerebraal oedeem of ook HACE: High Altitude Cerebral Edema).
Enkel het toedienen van geneesmiddelen en zuurstof of - bij voorkeur - het zo snel mogelijk afdalen naar lager gelegen gebieden, brengt in zulke gevallen soelaas.
Het risico op het ontwikkelen van hoogteziekte neemt toe met de hoogte. Een tweede element is de tijd die men geeft aan het lichaam om zich aan te passen aan de zuurstofarme omgeving.

3 soorten :
1. 'Gewone' hoogteziekte, ook wel acute hoogteziekte genoemd (AMS in het engels) : Meest voorkomend bij reizigers
Hoofdpijn die nog op pijnstillers reageert / Slapeloosheid / Duizeligheid / Braken / Traagheid / Misselijkheid / Minder plassen

2. Vochtophoping in de hersenen: hersenoedeem.
Hersenoedeem ontstaat door lekkage van hersenvaatjes en dus vochtophoping in het hersenweefsel. Het is levensbedreigend, en wordt ernstig onderschat. Als je klachten hebt die op hersenoedeem kunnen wijzen moet je onmiddellijk maatregelen nemen.
Extreme hoofdpijn die niet reageert op pijnstillers / Verlies van beoordelingsvermogen en realiteitszin Niet aangepast gedrag (lijkend op dronkenschap) / Dubbelzien / Verlies van coördinatie / Blaasproblemen / Hallucinaties / Geheugenverlies / Epileptische aanvallen / Sufheid / Verlammingsverschijnselen / Bewusteloosheid en dood door inklemming van de hersenen.

3. Vochtophoping in de longen, longoedeem genoemd.
Ook longoedeem ontstaat door het lekken van bloedvaatjes, nu in de longen. Hierdoor kan er geen of onvoldoende zuurstof uit de lucht naar het bloed getransporteerd worden. Je stikt langzaam, eigenlijk is het een vorm van verdrinking in je eigen lichaamsvocht.
Als je klachten hebt die op longoedeem kunnen wijzen moet je ook snel maatregelen nemen, de ziekte kan in korte tijd, vaak gedurende een nacht tot de dood leiden.
Benauwdheid, eerst bij ook geringe inspanning, later ook als je niets doet en zelfs als je 's nachts op je bed ligt hijg je nog / Snelle hartslag, ook als je niets doet / Pijn op de borst / Misselijkheid / Hoofdpijn die niet goed meer reageert op pijnstillers / Bloed opgeven / Verwardheid Droge hoest, soms zo heftig dat je tot weinig meer in staat bent / Duizeligheid / Slapeloosheid

Verdediging door ons eigen lichaam
Het proces waarbij het lichaam zich aanpast aan de zuurstofarme omgeving noemt men 'acclimatisatie'. Deze bestaat uit een acute en een chronische fase.
Wanneer men in een zuurstofarme omgeving terecht komt, reageert men onmiddellijk (acuut) door sneller te ademen. De hartslag (in rust) stijgt eveneens. Op deze manier tracht het lichaam zich te beschermen tegen het tekort aan zuurstof in de weefsels.
Beide reacties zijn goed merkbaar tijdens inspanning. Personen die niet reageren op het zuurstofgebrek met een verhoogde ademhaling of hartslag (in rust) blijken meer vatbaar te zijn voor hoogteziekte.
Het gebrek aan zuurstof stimuleert ook de aanmaak van rode bloedcellen, maar deze (chronische) aanpassing wordt pas na 8 tot 10 dagen merkbaar. Op dit principe zijn de hoogtestages voor sportlui gebaseerd. Hoe meer rode bloedcellen, hoe meer zuurstof kan vervoerd worden in het bloed en hoe beter de uithouding.

Individuele reacties verschillen
Of men hoogteziek wordt of niet, wordt uiteindelijk bepaald door de individuele aanpassingscapaciteit van het lichaam. Bovendien is de aandoening niet voorspelbaar, tenzij men reeds eerder hoogteziek geweest is. In dat geval is de kans groter om opnieuw ziek te worden bij een volgend verblijf op grote hoogte. Er is geen verschil tussen mannen en vrouwen, maar kinderen hebben wel sneller last van de hoogte.
Ook de lichaamssamenstelling zou een rol spelen. Mensen met overgewicht lopen meer risico. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt is inspanning op hoogte géén uitlokkende factor, maar vaak zijn het wel net de goed getrainde en sportieve jonge mensen die de aandoening ontwikkelen. Zij kunnen immers dank zij hun fysieke fitheid sneller tot op grote hoogte trekken waarbij hun lichaam onvoldoende tijd krijgt om zich aan te passen. Minder fitte personen daarentegen haken vroeger af of doen langer over dezelfde afstand, waardoor hun lichaam een langere acclimatisatieperiode krijgt.

Algemene preventie :
Men kan hoogteziekte trachten te voorkomen door niet te snel te stijgen en een aantal eenvoudige voorzorgsmaatregelen in acht te nemen.
- Mensen ouder dan 55 jaar of met een gekende hart- of longaandoening doen er goed aan om medisch advies in te winnen vooraleer zich op grote hoogte te begeven.
- Zwangere vrouwen vermijden beter hoogtes vanaf 2500m.
- Bij aankomst op hoogte (boven 1500 m.) kan u het de eerste dag best rustig aandoen. Laat uw lichaam even de tijd om van de reis te bekomen.
- Indien u onmiddellijk op grote hoogte aankomt (boven 2500 m.), blijft u best 2 tot 3 dagen ter plekke. Na een eerste aanpassing mag u boven de 3000 m. maximaal 300 m. per dag stijgen. Blijf om de 2 à 3 dagen telkens 2 nachten op dezelfde hoogte.
- Bij de eerste tekenen van hoogteziekte mag u niet verder stijgen tot de symptomen verdwenen zijn. In geval van verergering moet u afdalen en minstens 500 m lager slapen.
- Drink regelmatig en veel om uitdroging tegen te gaan : de ijle lucht is immers niet alleen zeer droog, maar door de snellere ademhaling verliest men ook meer vocht, zeker tijdens inspanning.
- Na overleg met uw geneesheer kan deze aanraden om al dan niet preventief bepaalde medicatie te nemen (bv. Diamox®) .
- Men vermijdt beter bepaalde medicaties te nemen omdat ze bv een verhoogde werking kunnen hebben of ook symptomen kunnen milderen (zoals hoestsiropen, pijnstillers of anti-braakmiddelen), ook kan er bij bepaalde antibiotica fotosensibiliteit optreden.

Behandeling 1 :
Ondanks alle preventieve maatregelen, moet u er rekening mee houden dat sommige mensen toch hoogteziek zullen worden. Afhankelijk van de hoogte waarop u zich bevindt, kan u dan volgende maatregelen nemen :
- Bij milde symptomen is rust gedurende 1 tot 3 dagen aangewezen. Meestal verdwijnen de klachten na aanpassing van het lichaam. Pijnstillers tegen de hoofdpijn (bv. acetylsalicylzuur of paracetamol) zijn hierbij slechts zelden effectief;
- Bij zware symptomen (braken, ondraaglijke hoofdpijn, verminderde urineproductie, enz.) moet u afdalen. Vaak helpt het om 500 m. lager te overnachten om de klachten als sneeuw voor de zon te doen verdwijnen.
Schatting van het aantal mensen dat op een gegeven hoogte hoogteziek wordt. Merk op dat vanaf 3000 m. het aantal gevallen snel toeneemt.
Percentage hoogteziekte
< 2000m = < 5%
2500m = 10%
3000m = 15%
3500m = 35%
4500m > = 50%

Behandeling 2 :
Behandeling van AMS, HAPE en HACE
Milde AMS :
Rustdag, ontspannen, afdalen.
Paracetamol, Diclofenac.
Medicatie tegen misselijkheid en braken.

Ernstige AMS, HACE
Snel transporteren naar ca. 500 m. lager. (liefst zo laag mogelijk)
Zuurstof (per masker) 6 -10 l./min. tot de toestand zicht verbetert dan 2 - 4 l./min.
Acetazolamide = Diamox ® tabl. à 250 mg. 1 tabl. 2 x/dag.
Dexamethazon tab. à 2 mg. Start: 4 tab ineens; daarna 2 tab. elke 6 uur.

HAPE
Snel transporteren naar ca. 500 m. lager.
Zuurstof (per masker) 6 -10 l./min. tot de toestand zicht verbetert dan 2 - 4 l./min.
Nifendipine = Adalat ® 1e dag: tab. à 10 mg. 1 om de 6 uur onder de tong laten smelten.
Vanaf de 1e dag ook: tab. à 20 mg. 1 om de 6 uur doorslikken.

Ernstige Hoogteziekte zonder duidelijke typering Snel transporteren naar ca. 500 m. lager. Zuurstof (per masker) 6 -10 l./min. tot de toestand zicht verbetert dan 2 - 4 l./min. Nifendipine = Adalat ® 1e dag: tab. à 10 mg. 1 om de 6 uur onder de tong laten smelten. Vanaf de 1e dag ook: tab. à 20 mg. 1 om de 6 uur doorslikken. Dexamethazon tab. à 2 mg. Start: 4 tab ineens; daarna 2 tab. elke 6 uur.

Hulpvoorzieningen in Nepal : Himalayan Rescue
Everest Regio (Khumburegio)
- Pengboche : Klein hospitaaltje met permanente bezetting door westerse dokters
(hier kan je ook je saturatie testen) met een Gamow-bag.
- Tengboche : Gamow-bag

Annapurna Regio
- Manang (Annapurna Circuit) : klein hospitaaltje

En dan is er natuurlijk de helicopterbijstand. Maar vergeet niet dat er geen GSM-ontvangst is en er dus nood is aan een satelliettelefoon.